ญี่ปุ่นกำลังก้าวเข้าสู่ยุคใหม่ของปัญญาประดิษฐ์ (AI) ด้วยนโยบายเชิงรุกและการลงทุนเชิงกลยุทธ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังการเลือกตั้งทั่วไปในเดือนกุมภาพันธ์ 2569 รัฐบาลภายใต้การนำของนายกรัฐมนตรีทากาอิจิ ซึ่งเป็นนายกรัฐมนตรีหญิงคนแรกของญี่ปุ่น ได้แสดงให้เห็นถึงความมุ่งมั่นอย่างแรงกล้าในการเร่งพัฒนาและนำ AI มาใช้เพื่อเสริมสร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจ อธิปไตยทางเทคโนโลยี และขีดความสามารถในการแข่งขันระดับโลกของประเทศ
หัวใจสำคัญของยุทธศาสตร์ AI ของญี่ปุ่นคือ “พระราชบัญญัติส่งเสริม AI” (AI Promotion Act) ซึ่งมีผลบังคับใช้เต็มรูปแบบในเดือนกันยายน 2568 และนำไปสู่การจัดตั้งสำนักงานใหญ่ยุทธศาสตร์ AI ภายใต้การกำกับดูแลของนายกรัฐมนตรี ตามมาด้วยการประกาศ “แผนพื้นฐาน AI” (AI Basic Plan) เมื่อวันที่ 23 ธันวาคม 2568 ซึ่งถือเป็นแผนปฏิบัติการ AI ระดับชาติฉบับแรกของญี่ปุ่น แผนนี้ไม่ได้เป็นเพียงกฎระเบียบ แต่เป็นกลยุทธ์ที่เน้นการนำไปปฏิบัติจริง โดยมีเป้าหมายเพื่อเร่งการนำ AI มาใช้ในขณะที่ยังคงรักษาความน่าเชื่อถือและความปลอดภัยไว้ได้ ญี่ปุ่นเลือกที่จะให้ความสำคัญกับการใช้งานและการลงทุนใน AI ขนาดใหญ่ก่อนที่จะใช้กฎระเบียบที่เข้มงวด ซึ่งแตกต่างจากแนวทางของสหภาพยุโรปที่เน้นกรอบการกำกับดูแลที่ครอบคลุมและอิงตามความเสี่ยง
หนึ่งในการริเริ่มที่สำคัญคือการเปิดตัวแพลตฟอร์ม AI เชิงสร้างสรรค์สำหรับเจ้าหน้าที่รัฐบาลในชื่อ “Government AI Gennai (源内)” ซึ่งคาดว่าจะเริ่มใช้งานอย่างกว้างขวางในหน่วยงานราชการตั้งแต่เดือนพฤษภาคม 2569 เป็นต้นไป โดยมีเป้าหมายที่จะเข้าถึงเจ้าหน้าที่กว่า 100,000 คน การนำ AI มาใช้ในภาครัฐนี้ไม่เพียงแต่จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน แต่ยังจะเป็นการกำหนดมาตรฐานและสร้างความคาดหวังสำหรับการควบคุม AI ที่ “ยอมรับได้” รวมถึงด้านความปลอดภัย การตรวจสอบ และการบูรณาการเข้ากับขั้นตอนการทำงาน ซึ่งอาจเร่งโอกาสในการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐและกำหนดข้อกำหนดพื้นฐานสำหรับผู้ขายและผู้รับเหมาที่สนับสนุนกระทรวงและหน่วยงานของญี่ปุ่น
นอกจากนี้ ญี่ปุ่นยังให้ความสำคัญกับการประเมินความปลอดภัยของ AI โดยการขยายขีดความสามารถของสถาบันความปลอดภัย AI (AI Safety Institute – AISI) ซึ่งเป็นหน่วยงานผู้เชี่ยวชาญที่เกี่ยวข้องกับรัฐบาล AISI ทำหน้าที่ประเมินทางเทคนิคว่าระบบ AI โดยเฉพาะอย่างยิ่งโมเดลเชิงสร้างสรรค์และโมเดลพื้นฐาน มีความปลอดภัยและน่าเชื่อถือหรือไม่ โดยไม่ได้เป็นหน่วยงานกำกับดูแลที่มีอำนาจปรับหรืออนุมัติ แต่ให้การประเมิน คำแนะนำ และการพัฒนาแนวปฏิบัติที่ดีที่สุดเพื่อสนับสนุนการใช้ AI อย่างมีความรับผิดชอบ นายกรัฐมนตรีได้แสดงเจตจำนงที่จะขยาย AISI ให้มีขนาดเทียบเท่ากับของสหราชอาณาจักร โดยเน้นที่ความปลอดภัยของ AI และขีดความสามารถในการประเมิน
ในอนาคต ญี่ปุ่นคาดว่าจะเห็นการลงทุนและลำดับความสำคัญทางอุตสาหกรรมที่มุ่งเน้นไปที่ “AI ที่เชื่อถือได้” โดยใช้ประโยชน์จากข้อมูลคุณภาพสูงของญี่ปุ่น และเน้นที่หุ่นยนต์/AI ทางกายภาพ และขีดความสามารถพื้นฐาน ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากการลงทุนและความร่วมมือระหว่างภาครัฐและเอกชน นโยบายของนายกรัฐมนตรียังคงวางตำแหน่ง AI ควบคู่ไปกับเซมิคอนดักเตอร์ เทคโนโลยีควอนตัม และความปลอดภัยทางไซเบอร์ ในฐานะพื้นที่เชิงกลยุทธ์ภายใต้ “การลงทุนเพื่อการบริหารจัดการวิกฤต” ซึ่งเชื่อมโยงนโยบายเทคโนโลยีเข้ากับความยืดหยุ่นและขีดความสามารถของชาติ การดำเนินการเหล่านี้แสดงให้เห็นถึงความมุ่งมั่นของญี่ปุ่นในการเป็นผู้นำด้าน AI โดยเน้นการใช้งานจริง การสร้างความน่าเชื่อถือ และการลงทุนเชิงกลยุทธ์เพื่อขับเคลื่อนประเทศไปข้างหน้าในยุคดิจิทัล
แหล่งที่มา: https://www.hoganlovells.com/en/publications/post-election-japan-ai-policy-regulatoryoperational-updates, https://www.japantimes.co.jp/news/2026/03/02/japan/society/ai-awareness-japan-jobs/, https://asianintelligence.ai/state-of/ai-in-japan-2026, https://coingeek.com/japanese-minister-lays-out-digitalization-plans-for-2026/, https://www.rakuteninternational.com/news/will-japan-be-the-worlds-next-ai-leader, https://english.kyodonews.net/articles/-/67255, https://ai.sony/blog/Advancing-AI-Highlights-from-February-2026/, https://ai.sony/blog/Sony-AI-2025-Year-in-Review/, https://ai.sony/, https://www.sony.com/SonyInfo/News/Press/archive2025.html, https://ai.sony/events/, https://global.toyota/en/newsroom/corporate/43347785.html, https://www.woven-city.global/, https://www.youtube.com/watch?v=Kj5ZtzKFIBA, https://woven.toyota/en/our-latest/20250107-02/